Ney Üzerine

NEY

 Nefesli saz yapımında ağaçlar, çeşitli metaller ve kamış kullanılmıştır.  Neye benzer ilk enstrümanlara Sümer medeniyetinde rastlanmaktadır. Bunlar nagi veya nay olarak isimlendirilmişlerdir.

Türk medeniyetinde ney, Mevlana Celâleddin Rumi ile önemli bir yere gelmiştir. Öyle ki nay artık nay-i şerif olarak adlandırılmaya başlanmıştır.

Dinle şikayet etmede her an bu Ney,

Anlatır hep bu ayrılıklardan bu Ney.

Beyitiyle başlayan Mesnevi-i Şerifin ilk 18 beyiti ney ile alakalı olduğu malumdur. Şu halde dini musikimizin ana sazı neydir diyebiliriz.

Mevlevi kültürü içerisinde çok büyük neyzenler ve bestekârlar yetişmiştir. Kazasker Mustafa İzzettin Efendi, Neyzen Emin Dede Emin Yazıcı, Neyzen Aziz Dede, Said Dede, Hamamizade İsmail Dede Efendi, Buhurizade Mustafa Itri Efendi bunlardan ilk akla gelenlerdendir. Günümüzde Niyazi Sayın hocamız ve talebeleri bu geleneği devam ettirip geleceğe taşıma vazifesini üstlenmişlerdir.

Elimizdeki en eski neyler 17.yüzyıl sonuna tarihlenmiştir. Gelenekte neyzenler kendi neylerini kendileri yaptıkları için bu neylerin de yapımcısının kendileri olduğu muhtemeldir.

KAMIŞ

Ney, latince ismi “arundo donax” olan kamıştan imal edilmektedir. Bu kamış, Kasım-Şubat ayları arasında ülkemizin Hatay, Adana, Antalya bölgelerinden ve Suriye’nin Kamışlı, Tartus, Lazkiye bölgelerinden toplanmaktadır. Akordu ne olursa olsun bütün neyler 9 boğumdan müteşekkildir. Türk tasavvufunda ney insanı sembolize eder. İnsan-ı kâmil olmanın şifreleri neyde verilmiştir. Neyin 9 boğum olması insanın 9 aylıkken dünyaya gelişni, üzerindeki 7 delik ise başımızda bulunan 7 deliğe işaret eder. Hz Mevlana’nın buyurduğu gibi ney hem zehir hem panzehir…

PARAZVANE

Neyin başına ve sonuna parazvane dediğimiz metal bilezikler takılır. Bunlar çeşitli madenlerden ve kıymetli metallerden yapılabilir. Parazvane Farsça koruyucu demektir. Maksat odur ki bu parazvaneler neyi çatlamalardan ve kırılmalardan korusun. Günümüzde en çok tercih edilen ve bendenizin de kullandığı alpaga levhadır. Uygun ölçülerde kesilip gümüş kaynağı ile kaynatarak polisajını yaptıktan sonra neylerimize takılmaktadır.3

 BAŞPARE

 Diğer ülkelerde kullanılan neylerden farklı olarak bizim Klasik Türk Müziğinde bir farklılık vardır. Kullandığımız neylerimizde sesin daha parlak ve berrak çıkmasını sağlayan başpare adlı parça kullanırız. Başparelerde çok çeşitli malzemeler kullanılmaktadır. Gelenekte boynuz daha çok tercih edilmiştir. Bugün derlin(bir çeşit sert plastik), çeşitli ağaçlar, fil dişi, kakma denilen boynuza ağaç eklemek suretiye yapılan başpareler kullanılmakta ise de en iyi sonucu veren başpare malzemesi genel kabul ile manda boynuzudur.

AKORD

Ney, 24 sazdan oluşmaktadır. Günümüzde en yaygın olarak kullanılanı Kız ney olsa da mansur, şah, davut, bolahenk, kız, yıldız, müstahzen, sipürde, bolahenk nısfiye olarak ana neyler ve ara neyler bulunmaktadır. Öte yandan bizim 5 ses olarak kullandığımız mansur neyin dügah perdesi batı müziğinde piyanonun la perdesi ile eşdeğerdir.

NİYAZİ SAYIN

Hocaların hocası Kutbu Nâyi Niyazi SAYIN hocamız hem musikimiz açısından ve bilhassa Ney açısından çok büyük bir değerdir. Ney icrasına getirdiği teknik bugün klasik üsluptaki neyzenler tarafından takip edilmektedir. Neye lezzet katan vibrato tekniğini büyük bir ustalıkla kullanmış ve geliştirmiştir.